Na Narodowym Cmentarzu Wojskowym w obwodzie kijowskim 25 maja dokonano ponownego pochówku szczątków lidera Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, pułkownika armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Andrija Melnyka i jego żony Sofii Fedak-Melnyk. O tym pisze Suspilne.
Na uroczystość ponownego pochówku przybyli prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, premier Julia Swyrydenko, szef Kancelarii Prezydenta Kyryło Budanow, jego zastępczyni Iryna Wereszczuk, przewodniczący Rady Najwyższej Rusłan Stefanczuk, szefowa Ministerstwa Weteranów Natalia Kałmykowa i minister spraw zagranicznych Andrij Sybiga. Na procesji obecny był również trzeci prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko.
Wśród uczestników wydarzenia był Andrij Romaniuk – potomek pierwszego przywódcy OUN Jewhena Konowalca. Ponieważ Andrij Melnyk i Jewhen Konowalec byli żonaci z siostrami Sofią i Olgą Fedak, wszyscy ich potomkowie są krewnymi. Andrij Romaniuk powiedział, że dowiedział się o swoim pochodzeniu dzięki studiowaniu akt archiwalnych.
Przemówienie Prezydenta i oświadczenia polityków
Podczas swojego wystąpienia Wołodymyr Zełenski podkreślił, że powrót prochów małżeństwa Melnyków odbywał się przez Zakarpacie i połowę kraju, i na tej drodze nie było waśni, która wcześniej często powalała Ukrainę na kolana.
„Pułkownik Andrij Melnyk wrócił do innej Ukrainy – nie tej, którą musiał opuścić, ale tej, o której marzył. Wrócił do Ukrainy silnej, wolnej, dumnej, Ukrainy, która wie, czego chce, Ukrainy, która trzyma się razem bez wewnętrznych waśni, i właśnie dzięki swojej jedności utrzymuje swoje silne pozycje. Wrócił do Ukrainy, która nie zbłądzi, Ukrainy przywódczej, która stała się dalekosiężna, stała się dalekowzroczna, która z pewnością będzie żyła w pokoju” – oświadczył Wołodymyr Zełenski.
Głowa państwa poinformował również, że prace nad stworzeniem Panteonu wybitnych Ukraińców rozpoczęły się jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji wspólnie z obecnym szefem MSZ Andrijem Sybigą. Obecnie proces ten trwa z udziałem Kancelarii Prezydenta, jej szefa Kyryło Budanowa i Rady Ministrów. Według Prezydenta, w ten sposób państwo nadaje duże znaczenie słowu „szacunek”, który powinien w pełni brzmieć w odniesieniu do ukraińskich bohaterów.
Były szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (lata 2014-2019) i poseł z ramienia „Europejskiej Solidarności” Wołodymyr Wiatrowycz napisał na swojej stronie na Facebooku, że powrót Andrija Melnyka na Ukrainę jest kolejnym krokiem do tego, aby państwo stało się godne pamięci tych, którzy o nie walczyli.
Rozwój inicjatywy Panteonu wybitnych Ukraińców
Jak wyjaśnił w komentarzu dla mediów NZL pracownik Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIHN) Iwan Styczynski, Panteon wybitnych Ukraińców i Memoriał Ukraińskich Bohaterów to dwa różne projekty. Panteon jest inicjatywą skierowaną właśnie na ponowny pochówek wybitnych ukraińskich działaczy, którzy obecnie pochowani są poza granicami państwa.
Pod koniec marca, a konkretnie 28 marca, szef Kancelarii Prezydenta Kyryło Budanow zlecił opracowanie pomysłów dotyczących stworzenia Panteonu wybitnych Ukraińców. W naradzie tematycznej wzięli udział przewodniczący Rady Najwyższej Rusłan Stefanczuk, zastępczyni szefa KPR Iryna Wereszczuk, posłowie, naukowcy, przedstawiciele społeczeństwa i Instytutu Pamięci Narodowej.
Według Budanowa, ważną rolę w procesie ponownego pochówku ma odegrać Narodowy Cmentarz Wojskowy (NCW).
Obecnie ukraińskie przedstawicielstwa dyplomatyczne zidentyfikowały już pochówki 98 wybitnych Ukraińców w 21 krajach świata. Wśród znalezionych grobów znajdują się miejsca spoczynku działaczy politycznych, wojskowych, kulturalnych i społecznych Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL), OUN-UPA, rządu URL na emigracji oraz uczestników narodowowyzwoleńczych zmagań.
Historia tworzenia miejsc pamięci na Ukrainie
Idea założenia specjalnego miejsca pochówku wybitnych działaczy omawiana jest na Ukrainie od wielu lat:
- 2015 rok: Na polecenie ówczesnego Prezydenta Petra Poroszenki utworzono Komitet Organizacyjny, który miał się zająć stworzeniem Memoriału Ukraińskich Bohaterów.
- 2020 rok: Obecny Prezydent Wołodymyr Zełenski przyjął zmiany do tego rozporządzenia, rozszerzając jego działanie na uczczenie pamięci żołnierzy poległych w walce z rosyjską agresją oraz ukraińskich bojowników o niepodległość XX wieku.
- 2023 rok: Lekarka wojskowa i radna Kijowskiej Rady Miejskiej Alina Michajłowa zarejestrowała petycję o utworzenie Panteonu na Askoldowym Grobie w Kijowie. W dokumencie zaproponowano uczynienie tego miejsca miejscem spoczynku przywódców walk wyzwoleńczych wszystkich czasów, dowódców wojskowych i wybitnych osobistości, w tym Bohaterów Krut, Bohaterów Chołodnego Jaru, żołnierzy UPA, Bohaterów Niebiańskiej Sotni, „Cyborgów” i Bohaterów Ukrainy w obecnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej.
Petycja Aliny Michajłowej zebrała wymagane 25 tysięcy głosów w trzy dni. W odpowiedzi na apel Prezydent odpowiedział, że Ministerstwo Kultury wraz z UIHN opracowują projekt Memoriału bohaterów. W tym samym czasie, w 2023 roku, pracownik UIHN Iwan Styczynski w komentarzu dla NZL zaznaczył, że Instytut uważa za celowe umieszczenie takiego obiektu memoriałowego na terenie w pobliżu Łuku Wolności Narodu Ukraińskiego lub w pobliżu Narodowego Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej.
Tworzenie Panteonu w centrum Kijowa
Ponowny pochówek Andrija Melnyka i jego żony na Narodowym Cmentarzu Wojskowym jest pierwszym etapem szerszej inicjatywy państwowej. Jak poinformował w komentarzu dla hromadske historyk i poseł Wołodymyr Wiatrowycz, wkrótce odbędzie się kolejny ponowny pochówek – już na terenie Narodowego Panteonu Bohaterów, który ma zostać utworzony bezpośrednio w centrum Kijowa.
Według jego słów, chodzi o kilkadziesiąt czołowych postaci ukraińskiej historii, wśród których, oprócz Andrija Melnyka, wspomniano również Jewhena Konowalca, którego szczątki mają zostać ostatecznie przeniesione do przyszłego Panteonu.
Wołodymyr Wiatrowycz zaznaczył, że obecnie rozpatrywane jest „bardzo godne miejsce” dla urządzenia Panteonu, które na razie nie zostanie ogłoszone.
Oczekuje się, że obiekt ten stanie się miejscem międzynarodowego protokołu, które będą odwiedzać zagraniczne delegacje i gdzie będą odbywać się uroczystości najwyższego szczebla państwowego. Historyk podkreślił, że za granicą pozostaje duża liczba pochówków ukraińskich wojskowych, politycznych i kulturalnych działaczy, które często znikają z powodu śmierci opiekunów lub rozpadu organizacji społecznych, dlatego państwo musi systemowo przejąć tę inicjatywę.
Realizacją projektu na bieżących naradach zajmuje się krąg zaangażowanych ekspertów. Komentując krytykę w mediach społecznościowych dotyczącą wysokich kosztów i rzekomej nieadekwatności takich kroków podczas wojny na pełną skalę, Wiatrowycz, który zajmuje się tematem przenoszenia szczątków od ponad 25 lat, zauważył, że podobne zarzuty są standardowym sposobem dyskredytacji działań mających na celu wzmocnienie ukraińskiej tożsamości.
