Karpaty Lwowskie to nie tylko Slavske czy Shidnytsia. Znajduje sie tu dziesiatki malych wsi z wielowiekowa historia, starozytnymi cerkwiami i goralskimi krajobrazami. "Twoje Miasto" zebralo piec lokalizacji, o ktorych opowiadamy dalej.
Verkhnie Vysotske
Zlokalizowana wies w Karpatach Ukrainskich w gminie osadniczej Boryna w rejonie Samborskim.
Slowo „Verkhnie” (Gorna) wskazuje na jej polozenie wzgledem wsi Nizhnie Vysotske (Dolna). Natomiast slowo „Vysotske” ({Wysockie}) przez wieki doswiadczalo zmian - Wysocko, Wysickie - z powodu roznych tlumaczen jego pochodzenia. Jedni wywodza je od slowa „wysoko” („wysoczanie”), czyli wysokie polozenie w gorach. Stad oczywiscie wywodzi sie tez nazwisko miejscowych Wysoczanskich. Jednak znany krajoznawca, pochodzacy z tych terenow – Walery Wysoczanski – przypuszcza, ze w rejonie obecnych wsi Nizhnie i Verkhnie Vysotske wzdluz szlaku „Ruska Put” („Droga Ruska”) zostaly zrobione oznakowania („wystawki”), stad tez wziela sie nazwa wsi, w pierwotnym brzmieniu Wysichki Nizhni i Wysichki Vyzni. Pozniej oba slowa ulegly transformacji.
Badacze przypuszczaja, ze pierwsza osada na tym obszarze powstala na poczatku XIII w. jako jeden z punktow tranzytowych na dawnym szlaku handlowym Ruska Put.
1349 r. – Krolestwo Polskie podbilo Halicz, ktory wszedl w jego sklad jako autonomiczne Krolestwo Rusi. Od 1387 r., po sporach z Wegrami, ktore przez pewien czas wladaly tymi ziemiami, Polska ostatecznie umocnila tu swoja wladze. A wieś weszla w sklad najpierw Ziemi Przemyskiej, a pozniej – Powiatu Samborskiego Wojewodztwa Ruskiego.
Po raz pierwszy wieś pod nazwa "Wysockie" wspomniana jest w dokumentach pisanych z 1430 r. Wtedy polski krol Wladyslaw Jagiello oddal ja za 200 hrywien Senkowi Dziurdzowiczowi-Stupnickiemu i zobowiazal do corocznego dostarczania wojsku 100 jagniat.
Na poczatkowych etapach w dokumentach nie wskazano, o ktore Wysockie chodzi, nie wskazano Verkhnie czy Nizhnie, pisano po prostu nazwe w tekstach lacinskich "Vissoczke" lub "Wischoszeke". Verkhnie Wysotske bylo szlachecka wsią i przekazywano je w spadku ("villa herditarta"), podczas gdy Nizhnie Wysotske od 1539 r. (po podziale ziem przez komisje krolowej Bony na krolewskie i szlacheckie) stalo się krolewskim ("villa regalis").
W 1431 r. krol Jagiello podarowal Turkę i przyległe terytoria wegierkiemu hrabi Iwanowi Wolochowi za zasługi wojenne. Od jednego z jego wnukow – Dymitra (Dumki) – pochodzi szlachecki rod, ktory przyjal nazwisko od Wysocka, znany jako Wysoczanscy.
Pidhorodtsi
Pidhorodtsi — wieś położona w obwodzie skoliwskim rejonu stryjskiego.
Na podstawie badań archeologicznych ustalono, że pierwsze osady na terenie wsi Pidhorodtsi i jej okolic funkcjonowały już w epoce mezolitu, czyli 10 000 lat p.n.e. Takie osadnictwo odkryto w uroczysku Sokolim, obok piaskowców, a w uroczysku „Gory” odkryto osadnictwo epoki neolitu, czyli 5000 lat temu.
Jak twierdzi archeolog Leonid Matskevych, zasiedlenie nawisu Pidhorodtsi III w epoce mezolitu oraz w późnym średniowieczu i w późniejszym okresie było krótkotrwałe. Prawdopodobnie zatrzymywali się tu myśliwi, rybacy lub pasterze, którzy znajdowali tu schronienie przed złą pogodą. Świadczy o tym zarówno liczba znalezisk, jak i niewielka grubość warstwy kulturowej i jej rozproszenie.
Kruszelnytsia
Kruszelnytsia — wieś w gminie Skole rejonu Stryjskiego.
Przez wieś przepływa rzeka Stryj i niewielka rzeczka Bryczka (Kruszelnica), na której znajduje się niewielki (1,5 m) wodospad o tej samej nazwie Kruszelnicki. W wiosce znajduje się drewniany most wiszący, który stanowi przejście na Zarzeczyę (część wsi położoną po prawej stronie rzeki Stryj, przy wjeździe do wsi). Ze wsi prowadzi droga na górę „Dił” i „Paraszka”.
Czytaj także: Mało znane miejsca Obwodu Lwowskiego: pięć lokalizacji, o których mało kto wie
4 października 1395 r. polski król Władysław Jagiełło nadał Iwanowi i Dymianowi wieś Kruszelnicę w starostwie tustańskim. Przywilej Jagiełły w 1556 r. potwierdził król Zygmunt II August.
Na terenie wsi znajdują się trzy kościoły: kościół św. Mikołaja, kościół św. Trójcy (obok którego stoi stara kamienna kapliczka zbudowana na przełomie XVIII i XIX wieku), kościół Najświętszej Marii Panny. W wiosce znajduje się kamień pamiątkowy ku czci pobytu w tym miejscu Stepana Bandery z grupą 50 lweskich studentów w sierpniu 1933 roku. Budynek szkoły również powinien być dziedzictwem architektonicznym, ponieważ był to majątek austriackiego namiestnika.
Z historii regionu wiadomo, że w latach 1895-1896 przez dolinę rzeki Stryj planowano budowę linii kolejowej Werchnie Synowydne – Kropywnyk – Turka – Sambor. Jednak plany te nigdy nie zostały zrealizowane. W latach 1895-1906 tą trasą poprowadzono jedynie leśną wąskotorówkę Werchnie Synowydne – Kruszelnica, przedłużoną później do Rybnika z odgałęzieniami do Zubrzycy i Malmanztal. Ta kolej istniała do 1969 roku. Wąskotorówki zostały szczegółowo opisane w książce Andrija Bassaraba, Myhajła Hnatyshyna, Ihora Chudiłowycza „Wąskotorówki Beskidów Skolskich”.
Wąskotorówki budowano głównie do przewozu drewna. Jednak w latach 30. XX wieku wprowadzono na niej ruch pasażerski. Ta linia kolejowa stała się jedną z pierwszych małych kolei w Europie, która uzyskała licencję na ruch turystyczny. Obecnie Lwowska Obwodowa Liga Kreatywności Intelektualnej realizuje projekt „Karpacki Tramwaj” mający na celu badanie wąskotorówek, zachowanie ich pozostałości jako zabytków techniki oraz badanie możliwości wykorzystania lokalnych kolei w celach turystycznych.
Lybochora
Lybochora - wieś w Boryńskiej gminie osiedlowej rejonu boryńskiego.
Duża i długa wieś Lybochora położona jest nad rzeką Cytgla (Lybochorka, dopływ Oporu).
Pierwsze wzmianki historyczne o osadzie sięgają 1300 r., dlatego Lybochora jest uważana za jedną z najstarszych osad w rejonie.
Pochodzenie nazwy wsi wiąże się z legendą o myśliwych, którzy polowali w tutejszych dziewiczych lasach na kuny, zwłaszcza o ich wodzu, którego w głąb borów zwabiła kuna i zniknął bez śladu. Kiedy mężczyzna rozejrzał się i zrozumiał, że nie zna drogi powrotnej, zaczął błąkać się po lesie, mamrocząc: „Złe bory...” Myśliwi znaleźli go ledwo żywego, a to miejsce jeszcze długo omijano i ostrzegano innych przed „złymi borami”. Z czasem osiedlili się tu ludzie, część lasów wycięto, a nazwę osady przekształcono na Lykhobora, która z czasem stała się Lybochorą.
Yasenitsa-Zamkova
Yasenitsa-Zamkova - wieś w gminie terytorialnej Strelkivska w rejonie samborskim.
Przez wieś płyną rzeki Volosyanka i Yasenytsia, a w pobliżu znajdują się góry Vershki (693 m), Dmytrovsky Verkh (789 m), Kokhanovets (712 m).
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1539 r.
Pochodzenie nazwy wsi jest dość ciekawe, ponieważ nigdy nie było tu zamku. Chodzi o to, że wcześniej te tereny należały do szlachty tureckiej. W 1538 roku ziemie te zostały odebrane przez komisję królewską i oddzielone od posiadłości prywatnych. A jako swoistą pamiątkę o tym, że tereny te wchodziły w skład ziem zamku samborskiego, pozostał dodatek „Zamkova”. W tym samym czasie dzięki temu dodatkowi tę Yasenicę można było odróżnić od Yasenicy-Solnej na Drogobyczyźnie. A pochodzenie pierwszego słowa w nazwie wsi wywodzi się od rzeczki Yasenichanka (lub Yasenytsia), dopływu Dniestru.
Od XVI do XVIII wieku na terenie wsi i wokół niej znajdowały się królewskie tereny łowieckie.
Przed II wojną światową w Yasenicy-Zamkowej znajdował się obóz szkoleniowy polskiego wojska do wychowania fizycznego i wojskowego.
We wsi działa muzeum kultury bojkowskiej, które mieści się w dzwonnicy cerkwi św. Michała (1730 r). Początkowo budynek ten był niewielką cerkwią, a później przekształcono ją na dzwonnicę. Kolekcję muzeum zebrał miejscowy proboszcz. W muzeum można obejrzeć narzędzia rolnicze, naczynia, krosna tkackie, ubrania, meble; na drugim piętrze znajduje się wystawa haftowanych chorągwi i ikon.
Źródła: spadok.org.ua, karpaty.rocks
