Na terenie Narodowego Rezerwatu „Ławra Kijowsko-Peczerska” odsłonięto popiersie hetmana Iwana Mazepy. Szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIHP) Ołeksandr Alfiorow nazwał tę wydarzenie „niezwykle mocnym rozwiązaniem” i ważnym krokiem w przywracaniu historycznej pamięci.
Szczegóły otwarcia miejsca upamiętnienia i stanowisko kierownictwa rezerwatu
Jak zaznaczył szef UIHP Ołeksandr Alfiorow, jeszcze niedawno Ławra była miejscem, w którym dominowały rosyjskie narracje historyczne.
„Jeszcze niedawno Ławra była centrum rosyjskiego świata-ideologii, gdzie Mazepa był zdrajcą i przeklętym… To niezwykle mocne rozwiązanie! Pomoc w jego realizacji postawiłem sobie za cel od pierwszych dni sprawowania stanowiska Szefa Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej”– zaznaczył kierownik instytucji.
Autorami zamontowanego popiersia zostali rzeźbiarze Borys Kryłow i Oles Syodoruk. Konsultantami historycznymi projektu byli Olha Kowalewska i Ołeksandr Alfiorow, a architektem – Wiktor Jurkiw.
Dyrektor Generalny Narodowego Rezerwatu „Ławra Kijowsko-Peczerska” Maksym Ostapenko podkreślił, że to właśnie dzięki mecenatowi Iwana Mazepy ukształtowano w swoim czasie zespół architektoniczny świętego miejsca.
„Przez wieki Rosja próbowała pozbawić Ukraińców własnej pamięci: wykreślić Mazepę z historii, piętnować go jako „zdrajcę”, przywłaszczyć jego dziedzictwo i narzucić obce spojrzenie na przeszłość… Nie można sobie wyobrazić Ławry Kijowsko-Peczerskiej bez hetmana Iwana Mazepy”– oświadczył Ostapenko.
Dyrektor rezerwatu poinformował, że 14 lipca miejsce upamiętnienia zostanie uroczyście poświęcone pod egidą metropolity Epifaniusza. Ostapenko przypomniał również o podpisaniu dekretu w sprawie uczczenia 975. rocznicy Ławry Kijowsko-Peczerskiej i rozpoczęcia przygotowań do jej 1000. rocznicy.
Ze swojej strony minister kultury Tetiana Bereżna zaznaczyła, że Rosja przez wieki próbowała zniekształcić wizerunek hetmana i narzucić Ukraińcom własne spojrzenie na ich historię. Komentując plany postawienia pomnika Iwana Mazepy na miejscu dawnego pomnika Lenina na bulwarze Tarasa Szewczenki w Kijowie, podkreśliła znaczenie takich zmian.
„Miejsce, gdzie niegdyś upadł symbol imperium, zajmie człowiek, który stał się jednym z symboli ukraińskiego tworzenia państwa. Jest w tym mocny sens historyczny”– podkreśliła Bereżna.
Oceny historyczne postaci Iwana Mazepy na Ukrainie i w Rosji
Po odsłonięciu popiersia Iwana Mazepy w Ławrze Kijowsko-Peczerskiej ponownie ożywiły się dyskusje wokół jego działalności. Na Ukrainie hetman jest uważany za jednego z twórców państwowości, podczas gdy rosyjska historiografia przez wieki kształtowała przeciwny obraz.
Rosyjska historiografia tradycyjnie nazywa Iwana Mazepę „zdrajcą”. Jest to związane z tym, że w 1708 roku podczas wojny północnej przeszedł na stronę szwedzkiego króla Karola XII, zrywając sojusz z rosyjskim carem Piotrem I. Po tym na rozkaz cara Rosyjska Cerkiew Prawosławna ogłosiła Mazepie anatemę. Przez następne stulecia Rosja używała terminu „mazepinizm” jako politycznego piętna dla tych Ukraińców, którzy opowiadali się za niepodległością od Moskwy.
W ukraińskiej historiografii te wydarzenia ocenia się inaczej. Historycy zaznaczają, że Piotr I konsekwentnie ograniczał autonomię Hetmańszczyzny, zawężał prawa Kozaków i podporządkowywał ukraińskie ziemie Państwu Rosyjskiemu. Z tego powodu sojusz Iwana Mazepy ze Szwecją jest postrzegany jako próba wyzwolenia Ukrainy spod władzy Moskwy i utworzenia niepodległego państwa pod protektoratem korony szwedzkiej. Zgodnie z ówczesnymi europejskimi normami politycznymi wasal miał ustawowe prawo do zerwania sojuszu z monarchą, jeśli ten naruszał swoje zobowiązania.
Oprócz działalności wojskowej i politycznej Iwan Mazepa znany jest jako jeden z największych mecenasów swoich czasów. Przez 22 lata panowania finansował rozwój Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, budowę dziesiątek świątyń i stał się jednym z założycieli stylu architektonicznego „barok mazepowski”.
