Specjały

„Jesteśmy skazani na bycie razem”: badacz, który odnalazł szczątki zamordowanych Ukraińców w Polsce, o tragedii i pojednaniu

1661
Czas czytania: 12 min
Святослав Шеремета / Твоє місто
Святослав Шеремета / Твоє місто

06 listopada, 19:06

Zakazano mu wjazdu na terytorium krajów strefy Schengen, a wcześniej jego zespół odnalazł szczątki ponad 40 Ukraińców zamordowanych na Chełmszczyźnie w 1944 roku. Deputowany Lwowskiej Rady Obwodowej Swiatosław Szeremeta znalazł się w centrum napięć między Ukrainą a Polską po tym, jak zainicjował ogłoszenie 2027 roku rokiem Romana Szuchewycza, Olega Olżycza i UPA. Dlaczego decyzja o upamiętnieniu ukraińskich działaczy wywołała tak ostrą reakcję strony polskiej? Co wiadomo o masowym mordzie Ukraińców we wsi Łaskiw? I czy możliwe jest znalezienie wspólnego języka z Polską, gdy chodzi o najbardziej bolesne karty historii? O tym „Твоє місто” rozmawiało ze Swiatosławem Szeremetą.

Decyzja Lwowska Rada Obwodowa ogłosiła 2027 rok rokiem Romana Szuchewycza, Olega Olżycza i Ukraińskiej Armii Powstańczej, co spowodowało napięcia w stosunkach z Polską. Jedną z konsekwencji stało się zakaz wjazdu do Polski dla inicjatora tej decyzji, deputowanego Lwowskiej Rady Obwodowej Swiatosława Szeremety.

Dlaczego upamiętnienie ukraińskich działaczy wywołało taką reakcję strony polskiej? Czy ta historia może zaszkodzić stosunkom ukraińsko-polskim i jak szukać porozumienia w kwestiach wspólnej historii? O tym rozmawialiśmy ze Swiatosławem Szeremetą, który kieruje także centrum pamięci i poszukiwań „Dola”. W październiku jego zespół prowadził poszukiwawczą ekspedycję we wsi Łaskiw w Polsce, gdzie w 1944 roku zginęły setki Ukraińców.

Czy spodziewał się Pan, że po Pana inicjatywie ogłoszenia kolejnego roku rokiem Szuchewycza i UPA wywoła to taki skandal?

Rzeczywiście, sytuacja jest dla mnie bardzo dziwna, ponieważ Lwowska Rada Obwodowa podjęła decyzję o ogłoszeniu roku Ukraińskiej Armii Powstańczej, Romana Szuchewycza i Olega Olżycza. I w końcu nie jest to nic nowego, bo podobne decyzje Lwowska Rada Obwodowa podejmowała już wielokrotnie, m.in. w sprawie obchodów jubileuszu Romana Szuchewycza.

Роман Шухевич / Фото з Вікіпедії
Роман Шухевич / Фото з Вікіпедії

W szczególności rokiem Romana Szuchewycza był także 2007 rok, w 100. rocznicę jego urodzin. W 2017 roku Lwowska Rada Obwodowa również podjęła odpowiednią decyzję. Podobne decyzje przyjmowały także rady obwodowe sąsiednich z nami obwodów, m.in. tarnopolskiego, rówieńskiego i wołyńskiego. 7 października 2021 roku Lwowska Rada Obwodowa podjęła decyzję o ogłoszeniu 2022 roku rokiem Ukraińskiej Armii Powstańczej w 80. rocznicę jej powstania.

Czytaj także: Nie tylko Wołyń. Historycy ustalili, że w tamtym czasie zginęło 30 tysięcy Ukraińców

I znowu, nigdy nie było podobnych gwałtownych i emocjonalnych reakcji ze strony naszych sąsiadów. W końcu podkreślam, że wszyscy rozumiemy: Polska to nasz sąsiad, partner i sojusznik. Dlatego decyzja o obchodzeniu roku Szuchewycza, roku UPA i roku Olżycza nie była skierowana przeciwko komuś lub czemuś. Tym bardziej nie była to decyzja przeciwko Polsce. Przede wszystkim chcieliśmy uczcić pamięć bojowników o niepodległość Ukrainy, tych, którzy walczyli o wolność i niepodległość naszego państwa.

W końcu istnieje ukraińska ustawa o bojownikach o wolność i niepodległość Ukrainy oraz odpowiednia uchwała Rady Najwyższej, przyjęta w grudniu 2025 roku. W szczególności wskazano w niej 120. rocznicę urodzin Romana Szuchewycza i 120. rocznicę urodzin Olega Olżycza. Istnieje też zalecenie dla organów samorządu lokalnego, by zapewniły upamiętnienie pamięci tych osób. Lwowska Rada Obwodowa tradycyjnie upamiętnia osoby, organizacje i wydarzenia związane z historią Ukrainy, ukraińskim budownictwem państwowym i walką Ukrainy o niepodległość. Rozumiemy bowiem, że zarówno Ukraińska Armia Powstańcza, jak i jej główny dowódca Roman Szuchewycz walczyli przede wszystkim przeciwko Moskwie, przeciwko rosyjskiemu okupantowi.

I w końcu Roman Szuchewycz zginął w 1950 roku tutaj, pod Lwowem, na Białogórzu, w walce z moskiewskim okupantem, z wojskami NKWD.

Музей Шухевича було зруйновано під час атаки рф / фото Львівського історичного музею
Музей Шухевича було зруйновано під час атаки рф / фото Львівського історичного музею

To nie była zwykła walka, a obława na niego, Szuchewycza po prostu wyszukiwano.

Oczywiście. W końcu osobiście podjął swoją ostatnią walkę. Zginął bardzo godnie, z honorem i heroicznie.

Wróćmy jednak do rady obwodowej. Stał się Pan celem ataku jako inicjator. Czyli był Pan jedynym inicjatorem tej decyzji?

Już w lipcu przygotowałem projekt apelu. Ale do mnie zwróciło się bardzo wiele organizacji społecznych i działaczy społecznych.

A jak zagłosowała rada obwodowa? Jednogłośnie?

O ile pamiętam, głosowanie było jednogłośne. Chciałbym jeszcze wspomnieć o jednej ważnej sprawie, bo obecnie bardzo wielu naszych sąsiadów, m.in. w Polsce, zarzuca Romanowi Szuchewyczowi udział w wydarzeniach na Wołyniu. Obwinia się go za te wydarzenia. Chciałbym podkreślić, że Roman Szuchewycz został głównym dowódcą Ukraińskiej Armii Powstańczej zgodnie z decyzją Nadzwyczajnego Wielkiego Zboru OUN, który odbył się w listopadzie 1943 roku.

Zatem Roman Szuchewycz objął dowództwo UPA w listopadzie 1943 roku. Wcześniej istniały rozproszone oddziały powstańcze, a dopiero po ich połączeniu został głównym dowódcą. Najbardziej tragiczne wydarzenia na Wołyniu, związane z tragedią wołyńską, miały miejsce w lipcu i sierpniu 1943 roku. Wcześniej, w maju i czerwcu, także miały miejsce wydarzenia związane z tragedią wołyńską.

Dlatego to, że Romanowi Szuchewyczowi zarzuca się udział w wydarzeniach na Wołyniu i w tragedii wołyńskiej, jest dla mnie jako historyka wielkim znakiem zapytania. Przecież objął dowództwo UPA dopiero w listopadzie 1943 roku.

Rozmawiałem z Olesią Isajewycz, która napisała biografię Romana Szuchewycza. Istnieje bardzo wiele faktów o nim, o których nie wszyscy wiedzą (można o tym przeczytać tutaj). Co Pan planował zrobić w ramach tego roku?

Praktyka jest taka: w Lwowskiej Radzie Obwodowej istnieje odpowiednia tradycja. Co roku ogłaszamy rokiem wybitnej osoby lub wydarzenia, czy to w sferze kultury, czy walki o niepodległość Ukrainy, czy w innej sferze.

Zatem po decyzji rady obwodowej tworzony jest komitet organizacyjny, który opracowuje działania, a następnie je realizuje. Zgodnie z obowiązującym regulaminem rok ogłasza się z wyprzedzeniem. Umownie mówiąc, jeśli wybitna osoba lub wydarzenie przypada na 2027 rok, to rada obwodowa powinna ogłosić ten rok w 2026 roku, a następnie przeprowadzić całe przygotowanie.

Czyli odłożyć środki, które miałyby zostać przeznaczone na określone wydarzenia?

Oczywiście. W ten sposób komitet organizacyjny opracowuje listę działań, którą następnie zatwierdza, i dopiero potem planowane są wydatki. Jedyna kwestia – obecnie Lwowska Rada Obwodowa w czasie wojny nie głosuje nad budżetem.

Nawiasem mówiąc, prawie dwa lata temu, w Nowy Rok, zbombardowano muzeum Szuchewycza. To faktycznie terytorium Lwowa, przedmieścia miasta, i jeszcze do tej pory nie zostało ono w pełni odbudowane.

Tak, dwa lata temu, 1 stycznia, moskiewski agresor zniszczył muzeum.

1 stycznia to zresztą dzień urodzin Stepana Bandery.

Wtedy spadły bomby nie tylko na Biłohorszczę, gdzie znajduje się muzeum Szuchewycza, ale także na Dublany, gdzie studiował Stepan Bandera. To był taki, wie pani, pokazowy atak wroga na nasze symbole, na tych, którzy walczyli o wolność i niepodległość Ukrainy.

Rzeczywiście, gdy w 2027 roku minie 120 lat od urodzin Romana Szuchewycza, to oczywiście konieczne jest, aby muzeum zostało odbudowane i odtworzyło swoją ekspozycję.

W końcu społeczność Lwowa i obwodu lwowskiego wielokrotnie podnosiła kwestię postawienia pomnika głównodowodzącemu Ukraińskiej Powstańczej Armii Romanowi Szuchewyczowi.

Na którym placu?

Są już odpowiednie decyzje grup roboczych, które się odbyły. Społeczność inicjuje postawienie pomnika Romana Szuchewycza na placu Oleksy Hasyna.

Nawiasem mówiąc, we Lwowie nie ma ulicy Romana Szuchewycza. Ale jest ulica generała Czuprynki – od jego pseudonimu.

Tak, we Lwowie jest ulica generała Czuprynki, ale osobnej ulicy, nazwanej imieniem Romana Szuchewycza, nie ma. Jednocześnie taka ulica istnieje w innych miejscowościach gminy lwowskiej, które weszły w jej skład po jej rozszerzeniu.

Przejdźmy do pani głównego obecnego zajęcia i pracy. To poszukiwawczo-ratownicza „Dolia”, tak? W październiku zakończyli Państwo prace poszukiwawcze we wsi Łaśkiw. To przygraniczna wieś na terytorium Polski. I tam znaleziono szczątki zamordowanych Ukraińców. Czy może Pani krótko opowiedzieć, dlaczego ta wieś jest ważna i jak istotne są te prace poszukiwawcze dla Ukrainy?

Tak, od 5 do 17 października odbyła się ekspedycja we wsi Łaśkiw. To teren województwa lubelskiego w Polsce. Podczas ekspedycji znaleziono ponad 40 szczątków ofiar, które zginęły 10 marca 1944 roku.

Czytaj także: W Polsce znaleziono szczątki ponad 40 Ukraińców zamordowanych w 1944 roku

Niestety, w marcu 1944 roku na terenie Chełmszczyzny doszło do masowych akcji mordowania Ukraińców, dokonanych przez oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Wszyscy znają o Sahryń, ponieważ jest to symbol tej tragedii. Tam zginęła duża liczba ludzi – ponad tysiąc osób.

A Łaśkiw znajduje się dosłownie 15 minut jazdy od Sahrynia.

Czy to wydarzyło się nawet w ciągu jednego dnia?

Właściwie tak. Okoliczne wsie – Szychowyczi, Modryń, Turkowyczi i wiele innych – również zostały zaatakowane.

Ponownie, w historiografii podkreśla się, że ataki te następowały po zakończeniu Dni Szewczenkowskich.

A 10 marca to właśnie dzień śmierci Tarasa Szewczenki.

A 9 marca – dzień jego urodzin. I właściwie według wspomnień očevidców, mieszkańcy Łaśkowa widzieli łunę i słyszeli strzały. To był atak na wieś Szychowyczi, położoną stosunkowo niedaleko Łaśkowa. Niektórzy mężczyźni z Łaśkowa chcieli nawet pójść na pomoc do Szychowyczów, ale nie zdołali przejść, bo w lesie stały już polskie oddziały. W związku z tym nie mogli dotrzeć do Szychowyczów.

Wrócili i już rozumieli, że prawdopodobnie na Łaśkiw czeka to samo. Wiele rodzin miało schrony, piwnice – miejsca, gdzie można się było ukryć. Gdy wieś otoczono, rozpoczęły się strzały, zaczęto podpalać strzechy. Wtedy były one słomiane i zaczęły płonąć. Ludzie chowali się w schronach i piwnicach. Duża część zginęła właśnie tam, w schronach i piwnicach.

Istnieją opublikowane wspomnienia, że ludziom często mówiono: „Ludzie, wychodźcie”. Mówiono nawet po ukraińsku. Ludzie wierzyli, wychodzili, a potem ich zabijano. Według różnych danych w Łaśkowie tego dnia zginęło 327 osób. Są też dane opublikowane w badaniach. W szczególności historyk z Kanady Myroslav Ivanyk mówi o 340 ofiarach, ponieważ część ludzi zginęła wcześniej – miały miejsce pojedyncze zabójstwa Ukraińców.

W związku z tym mieliśmy tę informację. Również w Łaśkowie znajdowało się ukraińskie prawosławne cmentarzysko, które faktycznie przestało istnieć po tych wydarzeniach. Według wspomnień przez dziesięć dni po tej straszliwej tragedii 10 marca 1944 roku ciała pozostawały niepochowane. Gdy minęło wiele czasu i ciała zaczęły się rozkładać, przywieziono Ukraińców z sąsiedniej wsi Smolihiw, którzy zajmowali się chowaniem ofiar.

Widzieliśmy plan-schemat wsi i rozmieszczenie chat. Sporządzili go przedstawiciele Towarzystwa „Chołmszczyzna”, podając nawet nazwiska mieszkańców. Tę mapę opublikował także Myroslav Iwanyk. Mieliśmy ją również do prowadzenia naszych badań poszukiwawczych.

Prawdopodobnie w domach położonych niedaleko cmentarza część zamordowanych jednak chowano na cmentarzu, a resztę – po prostu na podwórzach lub zakopywano w miejscach zbrodni. I znowu, są wspomnienia, że gdy zrobiło się bezpieczniej, już w maju lub nawet w czerwcu, niektóre rodziny przyjeżdżały, szukały swoich krewnych i przewoziły ich, aby pochować ich na cmentarzu.

Wspomnienia dotyczą wschodniej części cmentarza, ale część zamordowanych chowano także w części zachodniej. Dlatego naszym zadaniem podczas tej ekspedycji było zlokalizowanie miejsc, gdzie na cmentarzu pochowano ofiary marca 1944 roku. Rozumieliśmy, że mamy tylko dwa tygodnie na przeprowadzenie ekspedycji i zezwolenie na prace na terenie cmentarza. Rozumieliśmy też, że to dopiero początek badań poszukiwawczych. I rzeczywiście udało nam się zlokalizować miejsce, gdzie obecnie widoczne są szczątki ponad 40 zmarłych.

Ale do szczątków nie dotarliście, to będzie kolejny etap?

Tak. Następnym etapem jest ekshumacja, badania, w tym ekspertyzy antropologiczne i sądowo-medyczne. Wtedy będzie można policzyć odpowiednią liczbę szczątków. Przecież nie odkryliśmy nawet całego terenu, gdzie mogą być pochowani zabici.

Ale mówicie także o kobietach i dzieciach. To przecież byli cywile?

Tak. Podczas badań poszukiwawczych zobaczyliśmy szczątki, po których już można było wizualnie stwierdzić, że wśród ofiar są kobiety i dzieci.

Dlaczego uważamy, że to właśnie te szczątki? Istnieje zespół czynników wskazujących, że należą one do marca 1944 roku. Po pierwsze – miejsce położenia: wschodnia część cmentarza. Po drugie – głębokość zalegania. Zwykłe pochówki cmentarne, gdy chowa się ludzi zmarłych śmiercią naturalną, zazwyczaj znajdują się na głębokości 1,60 m, czasem 1,80 m. A te były płycej.

A strona polska, polscy historycy to uznają?

Oni byli obecni. Pokazywaliśmy wszystko, wszystko było odkryte. Nie dyskutowaliśmy o tych kwestiach. Ale myślę, że wszyscy specjaliści, którzy tam byli, widzieli te okoliczności. Przecież istnieje cały zespół czynników, zwłaszcza głębokość zalegania. Niektóre szczątki znalezione podczas ekspedycji leżały na głębokości 40–70 centymetrów od powierzchni gruntu.

Drugie pytanie – były tam zarówno pochówki zbiorowe, jak i pojedyncze. Odpowiednio, to potwierdza zeznania ocalałych mieszkańców Łaszkowa, opublikowane w prasie. Oczywiście nie możemy powiedzieć, ilu ludzi pochowano na cmentarzu. Prawdopodobnie może tam być znacznie więcej niż 40 szczątków. Ale to pokażą badania ekshumacyjne.

Całkowicie zgadzam się z panem Myrosławem Iwanykiem, że trzeba kontynuować poszukiwania na terenie dawnych domów wsi Łaszków. W końcu teren Łaszkowa bardzo nadaje się do takich poszukiwań, ponieważ obecnie wieś jest znacznie mniej zaludniona niż w marcu 1944 roku.

Czyli dla Ukrainy to niby pierwsze takie prace ekspedycyjne?

Faktycznie tak.

Sytuacja jest tu w ogóle bardzo interesująca. Obecnie temat poszukiwań i ekshumacji jest bardzo głośny, ponieważ wiele się o nim pisze w mediach. I rzeczywiście takie ekspedycje odbywają się zarówno na terenie Ukrainy, jak i Polski.

I tu chciałbym też podkreślić, że począwszy od 1992 roku takich ekspedycji na terenie Ukrainy było wiele dziesiątek. Strona polska, polscy specjaliści i organizacje poszukiwawcze we współpracy z ukraińskimi organizacjami prowadzili swoje ekspedycje.

Począwszy od 1992 roku, były to ekspedycje do Ostrówków i Sokola na Wołyniu, poszukiwania ofiar tragedii wołyńskiej. Odbyło się wiele ekspedycji do Bykowni, gdzie polscy i ukraińscy specjaliści prowadzili poszukiwania osób zamordowanych w wyniku represji z 1937 roku i egzekucji NKWD. Chodzi też o zbrodnię katyńską, gdy rozstrzeliwano polskich wojskowych.

Takie ekspedycje odbywały się regularnie. Badano także groby żołnierzy z 1939 roku. W końcu wiemy o Puźnikach.

Ile takich ekspedycji Polacy przeprowadzili w Ukrainie w ciągu ostatniego roku i ile zezwoleń na prowadzenie prac otrzymali?

Obecnie nie mogę dokładnie podać liczb. Ale znowu, nawet w 2026 roku odbywały się prace poszukiwawcze i ekshumacja w Ostrówkach i Sokolu, ekspedycja poszukiwawcza w Hucie Pieniackiej, a także poszukiwawcza i ekshumacyjna ekspedycja we Lwowie, na cmentarzu Hołoskiwskim.

Ексгумаційні роботи на старому Голосківському кладовищі / фото: Твоє місто
Ексгумаційні роботи на старому Голосківському кладовищі / фото: Твоє місто

Otrzymaliśmy tylko jedno zezwolenie – na prace w Łaszkowie. I sytuacja jest taka: jeśli wspomnieć liczbę ukraińskich ekspedycji, to pierwsza ukraińska ekspedycja odbyła się w 2011 roku. Natomiast polskie ekspedycje prowadzono na Ukrainie od 1992 roku.

Czy nam nie wydawano zezwoleń, czy nie mieliśmy zespołów, czy nie mieliśmy pieniędzy?

Słuchajcie, to zespół różnych wzajemnie powiązanych czynników. Nie było środków, być może nie było chęci, brakowało specjalistów. Faktycznie zainicjowaliśmy takie ekspedycje w 2011 roku. To była pierwsza ekspedycja uzgodniona z Radą Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Takie ekspedycje odbywały się w 2011, 2012, 2014 i 2016 roku. Potem, faktycznie aż do ubiegłego roku, takich ekspedycji nie prowadzono.

I znowu chciałbym podkreślić, że po raz pierwszy taką ekspedycję sfinansowano z budżetu państwa właśnie w 2026 roku. Poprzednie ekspedycje były finansowane z budżetu obwodowego – z lokalnego budżetu obwodu lwowskiego.

Dlatego to naprawdę cały zespół czynników niezbędnych do przeprowadzenia czegoś takiego. Potrzebny jest przygotowany zespół, specjaliści, trzeba uzyskać zezwolenie i mieć odpowiednie środki.

Właściwie ta dyskusja i prace poszukiwawcze mogą trwać latami. Ale co do Łaszkowa: jeśli obecnie zostali Państwo uznani za persona non grata i nie mogą Państwo wjeżdżać na terytorium krajów strefy Schengen, czy planują Państwo zaskarżyć tę decyzję? I czy nie stanie się ona przeszkodą w zakończeniu ekspedycji?

No, bardzo mam nadzieję, że nie będzie to przeszkodą w zakończeniu ekspedycji. W końcu mamy fachowy zespół, który będzie w stanie jakościowo przeprowadzić badania i prace ekshumacyjne oraz zaangażować biegłych sądowo-medycznych i antropologów.

Bardzo mam nadzieję, że następna ekspedycja będzie wspólna, że wezmą w niej udział także przedstawiciele strony polskiej. Przecież obecnie byli oni obecni w roli obserwatorów. Ale wydaje mi się, że skoro już odkryto takie miejsce, to pracować powinni specjaliści z obu stron. Jest to potrzebne po to, aby później nie pojawiały się dyskusje dotyczące wyników tej ekspedycji.

Oczywiście byłoby mi przykro, gdybym nie mógł wziąć udziału. Ale jestem przekonany, że nasz zespół i specjaliści na Ukrainie będą w stanie przeprowadzić te badania na wysokim poziomie. Mam też nadzieję, że analogicznie będą przebiegać polskie ekspedycje na terytorium Ukrainy. Przecież tylko badania mogą pokazać rzeczywiste fakty o tych tragicznych wydarzeniach, które miały miejsce.

Wiemy przecież, że, niestety, w latach 40. XX wieku straszne wydarzenia miały miejsce zarówno na terytorium Ukrainy, jak i na terytorium Polski. Zabijano zarówno Polaków, jak i Ukraińców. I znowu, specjaliści i historycy muszą określić wykaz i liczbę ofiar.

Ponieważ obecnie rzeczywiście toczy się dyskusja na temat liczb. Ale już dziś istnieje badanie, przeprowadzone przez ukraińskich i polskich specjalistów oraz historyków na bazie Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego. Zawiera ono prawie 30 tysięcy nazwisk zamordowanych Ukraińców.

Частина імен вбитих українців у селі Сагринь на Холмщині в 1944 році
Частина імен вбитих українців у селі Сагринь на Холмщині в 1944 році

Polacy z kolei mówią, że mają około 100 tysięcy ofiar, chociaż pan Ihor Halahida, historyk, który ma związek z tym badaniem, mówi, że najprawdopodobniej warto oprzeć się na liczbach 60–70 tysięcy.

Trzeba, aby specjaliści, historycy i eksperci prowadzili odpowiednie badania i aby były one jawne, by społeczeństwo mogło się z nimi zapoznać.

Przecież naprawdę bardzo przykro, gdy na tak wrażliwych tematach się spekuluje. Właściwie kwestia polsko-ukraińskich stosunków w sferze historii jest bardzo emocjonalna i drażliwa dla obu narodów i obu krajów, zarówno dla narodu polskiego, jak i ukraińskiego.

Wydaje mi się, że dopiero wtedy, gdy zostaną ustalone odpowiednie fakty i staną się znane szerokiemu ogółowi, może to nieco zmniejszyć napięcie i emocje.

I będzie rzeczowa rozmowa.

I, daj Boże, będzie porozumienie. Daj Boże, ponieważ wszyscy opowiadamy się za porozumieniem i rozumiemy, że jako sąsiedzi jesteśmy skazani na bycie razem.

Innej opcji nie ma. A takie emocjonalne kwestie, dotyczące przeszłości i historii, trzeba omawiać i dyskutować na poziomie fachowym, naukowym.

Rozmawiała Swiatłana Żabiuk

Pełna lub częściowa republikacja tekstu bez pisemnej zgody redakcji jest zabroniona i uznawana za naruszenie praw autorskich.

Subskrybuj nasze media społecznościowe

Bądź na bieżąco z najnowszymi wiadomościami i ekskluzywnymi treściami. Śledź nas w mediach społecznościowych.

Powiązane wiadomości

Stworzone przy wsparciu:

Robert Bosch Stiftung Logo

Opracowane:

Levprograming

W przypadku pełnego lub częściowego wykorzystania informacji, link do strony tvoemisto.tv jest obowiązkowy. Odpowiedzialność za prawdziwość faktów, cytatów, nazw własnych i innych informacji ponoszą autorzy publikacji, a w przypadku informacji reklamowych – reklamodawcy. Opinia redakcyjna może nie być zgodna z opinią autorów.

© 2026 "Twoje miasto"